Amasya Orta Karadeniz Bölgesinde Ferhat İle Şirinin Dünyasında

Orta Karadeniz’de, Yeşilırmak vadisi Harşena Dağı eteklerine kurulan
Amasya, 7 bin yılın üzerindeki eski tarihi boyunca krallık başkentliği
yapmış, bilim adamları, sanatkarlar, şairler yetiştirmiş, şehzadelerin
eğitim gördüğü bir belde olmuştur.

Kurtuluş savaşının başlangıç temelleri de Amasya’da atılmıştır. Amasya,
tarihi ve kültürel zenginlikleri yanı sıra, özellikle Yeşilırmak
kıyısına yapılmış Yalıboyu evleri ile dikkat çekmektedir.

                                        

Dünyanın en güzel Misket elması, kirazı, şeftalisi ve bamyasının
üretildiği, tarih ve doğanın birlikte bulunduğu ilginç bir antik kent
görmek istiyorsanız sıcak kanlı ve misafirperver Amasya sizi bekliyor.

KonaklarHazeranlar Konağı : Yalı boyu evleri dizisindeki en güzel konak
olan Hazeranlar Konağı Osmanlı döneminin en zarif sivil mimari
örneklerinden birisidir. Konak Defterdar Hasan Talat Efendi tarafından
kız kardeşi Hazeran Hanım adına 1872 yılında yaptırılmıştır. Diğer kapı
Hatuniye Cami avlusu ile bağlantılıdır. Çift kanatlı selamlık
kapısından alçak tavanlı bir mekana girilir. Dört köşede birer oda ve
odaların arasında orta sofanın uzantıları eyvanlar yer alır. Batı
eyvanlarını giriş kata bağlayan sade korkuluklu ahşap merdivenler işgal
eder. Katlarda oturma ve yatak odaları, avlu, kahve odası, ocaklı oda,
ebeveyn ve selamlık odaları ile hela sofa etrafında yer almaktadır.

Kaleler, Kaya Mezarları

Amasya Kalesi: Şehrin ve Yeşilırmağın kuzeyinde bulunan Harşane Dağı
adlı dik kayalıklar üzerindedir. Kalenin Belkıs, Saray, Maydonos ve
Meydan adlarına dört kapısı, kale içinde Cilanbolu adlı su kuyusu,
sarnıç, zindan bulunmaktadır.

Kaleden 70 m. aşağıda Yeşilırmağa ve kral mezarlarına kadar uzanan M.Ö.
III. yüzyıla ait merdivenli yer altı yolu, burç ve cami kalıntıları
vardır.

Kral Kaya Mezarları: Amasya Kalesi eteklerinde düz bir duvar misali
dikine uzanan kalker kayalara oyularak yapılmış olan 5 adet mezar,
yapıları ve mevkileri itibariyle ilk bakışta dikkati çekmektedir.

Çevreleri oyularak ana blok kayadan tamamen ayrılmışlar ve kaya bloklarına merdivenlerle bağlanmışlardır.

Vadi içerisinde irili ufaklı toplam 18 adet kaya mezarı bulunmaktadır.
Amasya’da doğan ünlü coğrafyacı Strabon’un (M.Ö. 63-M.S. 5) verdiği
bilgiye göre kaya mezarları Pontus krallarına aittir.

Aynalı Mağara (Kaya Mezarı): Çevre yolunun Samsun güzergahından sağa
ayrılan Ziyaret beldesi yolu üzerinde, şehir merkezine yaklaşık üç
kilometre uzaklıktadır. Kral Kaya Mezarlarının en iyi işlenmiş ve
tamamlanmış olanıdır.

Tonoz kısmında 6’sı sağda, 6’sı solda olmak üzere 12 havari tasviri ile
kuzey ve güney duvarlarında bir takım kadınlı erkekli figürler, doğu
cephesinde ise İsa, Meryem ve Yoannes’ten oluşan bir kompozisyon
bulunmaktadır.

Ferhat Su Kanalı: Kentin su ihtiyacını karşılamak için Helenistik
dönemde yapılmış olan su kanalı yaklaşık 75 cm. genişliğinde 18 km.
uzunluğundadır. Terazi sistemine göre kanallar oyularak, tünel açılarak
bazı yerlerinde duvarlar örülerek inşa edilmiştir.

Medreseler

Bimarhane (Darüşşifa): İlhanlı döneminden günümüze ulaşan tek eserdir.
İlhanlı Hükümdarı Sultan Mehmet Olcaytu ve hanımı Ilduz Hatun adına
1308 yılında yaptırılmıştır. Yapının özellikle ön cephesi sanat
bakımından değerlidir. Sadece Amasya Bimarhanesine mahsus bir özellik
olan kapı kilit taşında diz çökmüş vaziyette insan kabartması
mevcuttur. Sultan II. Bayezid Külliyesi:Sultan II. Bayezid adına
1485-86 yılında yaptırılan külliye; cami, medrese, imaret türbe ve
şadırvandan oluşmaktadır. Her iki minare hizasında bulunan yaşlı çınar
ağaçlarının külliye ile yaşıt olduğu tahmin edilmektedir.

Haliliye Medresesi: Gümüşhacıköy İlçesi Gümüş Beldesi merkezinde
bulunan eser, Çelebi Sultan Mehmed’in Beylerbeyi Halil Paşa tarafından
1413 de yaptırılmıştır. Kare planlı kapalı avlulu bir medresedir.

Kapı Ağa Medresesi:Sultan II. Bayezid’in Kapı Ağası Hüseyin Ağa
tarafından 1488 yılında yaptırılmıştır. Ön Asya ve Selçuklu mezar
anıtlarında görülen sekizgen plan şeması fonksiyon itibariyle ilk defa
bu medresede tatbik edilmiştir.

Diğer Medreseler;

- Gökmedrese 1267)

- Çelebi Mehmed Medresesi (1415) Merzifon

- Büyük Ağa Medresesi (1488)

- Küçük Ağa Medresesi (1463- 1464)

- Hakala Yolpınar Köyü Kasım Bey Medresesi (1463- 1464)

Camiler

Burmalı Minare Cami, Gökmedrese Cami görülmeye değerdir.Amasya’nın
diğer önemli camileri Gümüşlü Cami, Bayezid Paşa Cami, Yörgüç Paşa
Cami, Sofular Abdullah Paşa Cami,Şirvanlı (Azeriler) Cami, Abide Hatun
Cami ve Halifet Gazi Kümbetidir. Amasya Camileri

Gök Medrese Cami (Merkez)

Selçuklu valilerinden Torumtay’ın (1267) Amasya’da yaptırdığı

kabul edilen Gökmedrese Cami, belirli şekilde derinliğine uzanan, kubbe
ve tonozlarla örtülü, üç nefli bir yapıdır. Kesme taş mimarisi, olgun
nispetleri ve sade süslemeleriyle ağırbaşlı ciddi bir üsluptadır.
Caminin çok uzun olan giriş bölümü medrese olarak kullanılmıştır.

Burmalı Minare Cami (Merkez)

Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında Vezir Ferruh ve
kardeşi Haznedar Yusuf tarafından 1237-1247 yıllarında yaptırılmıştır.
Girişin sol tarafındaki cepheye bitişik sekizgen biçimli klasik
Selçuklu kümbeti ve sonradan eklenmiş burmalı minaresi caminin belirgin
özelliklerindendir. Sultan II. Bayezıt Külliyesi (Merkez)

Sultan II. Bayezıt adına 1485-86 yılında yaptırılan külliye; cami, medrese, imaret türbe ve şadırvandan oluşmaktadır.

XV. yüzyılın son çeyreğinde yapılan, yan mekanlı (L planlı) cami
mimarisinin gelişmiş son örneğidir. Caminin iki minaresi vardır. Batıda
medrese, doğuda imaret ve konukevi vardır. Her iki minare hizasında
bulunan yaşlı çınar ağaçlarının külliye ile yaşıt olduğu tahmin
edilmektedir.

Diğer Camiler;

- Fethiye Camii (Bizans- Danişmend 11. Yy.)

- Gümüşlü Camii (1326)

- Saraçhane Camii (1372)

- Çilehane Camii (1413)

- Medreseönü Camii (1427) Merzifon (II. Murad Camii)

- Yörgüç Camii (1428)

- Yörgüç Rüstem Paşa Camii (1429) Gümüş

- Hızırpaşa Camii (1466)

- Kilari Süleyman Ağa Camii (1489)

- II. Bayezid Külliyesi (1486)

- Mehmet Paşa Camii (1486)

- Şamlar Ayas Ağa Camii (1495)

- Sofular Abdullah Paşa Camii (1502)

- Hatuniye Camii (1510)

- Pir Mehmet Çelebi Camii (15. Yy.)

- Temenna Mescidi (1567)

- Sofular Camii (15- 16. Yy.) Merzifon

- Bozacı Camii (16- 17. Yy.) Merzifon

- Merzifonlu Kara Mustafa Paşa C. (1666)

- Darphane Camii (18. Yy.) Gümüş

- Maden Camii (1800) Gümüş

- Azeriler Camii (1876- 1895)

Ahşap Camiler

- Abide Hatun Camii (1680)

- Eyüp Çelebi Camii (1725) Merzifon

- Hacı Hasan Camii (1714) Merzifon

- Çay Camii(1774)

- Eski Kışlacık Köyü Camii (1865)

- Aşağı Baraklı Camii (1870)

- Kaleköy Camii (1870)

- Yukarı Baraklı Camii (1875)

- Ziyaret Camii (19. Yy.)

- Şıhlar Köyü Camii (1924)

- Eliktekke Köyü Camii (1928)

- Müftü Camii (20. Yy.) Gümüşhacıköy

- Kızılca İstasyon Camii (1956)

Han, Hamam ve Çarşılar

Ezine Han : Amasya - Tokat Karayolunun 35. km.sinde bulunan Ezinepazar
beldesi içerisinde yolun sol yanındadır. Selçuklu Sultanı Alaaddin
Keykubad’ın hanımı Mahperi Hatun tarafından yaptırılmıştır.

Taşhan: Merzifon ilçesinde, 17. yüzyıl mimarı üslubunda dikdörtgen planla yapılmıştır.

Bedesten : Merzifon ilçesinde, dikdörtgen planlı, kubbeli dış cephelerde dükkanlarla çevrilidir.

Eski Hamam: Merzifon ilçesindedir. Kitabesine göre 1678 yılında yaptırılmıştır.

Diğer Hamamlar;

- Karsavul Hamamı (Roma)

- Yıldız Hamamı (13. Yy.)

- Arkut Bey Hamamı (13. Yy.)

- Çifte Hamam- Merzifon (1388)

- Hızırpaşa Hamamı (15. Yy.)

- Mustafa Bey Hamamı (1436)

- Kumacık Hamamı (15. Yy.)

- Çukur Hamamı (15. Yy.)

- Sinan Paşa Hamamı- Uluköy (15. Yy.)

- Kızlar Sarayı Hamamı (15. Yy.)

- Gediksaray Hamamı (15. Yy.)

- Ziyaret Hamamı (15. Yy.)

- Çayüstü Köyü Hamamı- Suluova (15. Yy.)

- Maarif Hamamı- Merzifon (16. Yy.)

- Maarif Hamamı- G. Hacıköy (16. Yy.)

- Paşa Hamamı- Merzifon (1677)

- Tuz Pazarı Hamamı- Merzifon (1677)

- Ekin Pazarı Hamamı- G. Hacıköy (1658)

- Eski Hamam- Gümüş (19. Yy.)

Kaplıcalar

Terziköy Kaplıcası ilin önemli kaplıcasıdır. Gözlek Kaplıcası, Hamamözü
(Arkut Bey) Kaplıcası ve Ilısu Kaplıcası diğer kaplıcalarıdır.

Terziköy Kaplıcası

Yeri : Amasya’nın güneyinde belediye ve mücavir saha dışındadır.

Ulaşım : Amasya il merkezine 30 km. uzaklıktadır

Suyun Isısı : 37oC

PH Değeri : 6,6

Özellikleri : Bikarbonatlı, Kalsiyumlu, kısmen Karbondioksitli bir bileşime sahiptir.

Yararlanma Şekilleri : İçme ve banyo kürleri

Tedavi Ettiği Hastalıklar : Romatizma, mide ve bağırsak, böbrek ve
idrar yolları, beslenme bozukluğu gibi hastalıklarda olumlu etki yapar.

Konaklama :90 yataklı bir motel tesisi mevcuttur

NE YENİR?

Amasya tarihi, köklü bir kültür düzeyi yanında ekolojik yapısı
itibariyle zengin bir bitki örtüsüne, dolayısıyla da zengin mutfak
kültürüne sahiptir. Yöreye özgün yemekler arasında, çatal çorba,
cırıkda-cızlak (akıtma), helle çorbası, ekmekaşı (papara), kesme ibik
çorbası, toyga çorbası, cilbir, bakla dolması, hengel (kıymasız mantı),
pancar (pastırmalı), kabak kabuklu pilav, sirkeli ciğer, yuka tatlısı
(yufka patlıcanlı pilav tatlısı), gömlek kadayıfı, halbur tatlısı,
zerdali gallesi, vişneli ekmek (Amasya çöreği), sini su böreği (Amasya
usulü) ve Yakasal böreği sayılabilir.

NE ALINIR?

Amasya’dan El askısı yazma, yemeni, ev yapımı kuşburnu ezmesi, pirinç ve elma alınması önerilir.

YAPMADAN DÖNME

Amasya Müzesinin Mumyalar bölümünü ve Hitit Tanrı Heykelini (Teşup) görmeden,

Yeşilırmak Yalıboyu’nda Amasya Evlerini gezmeden,

Kral Kaya Mezarlarını ziyaret etmeden,

II. Bayezid Külliyesi, Bimarhaneyi gezmeden,

Borabay gölünü görmeden,

Amasya Misket elması yemeden,

Dönmeyin…